کلید واژه های «آرامش» در قرآن و حدیث

گوهر آرامش

کلید واژه های «آرامش» در قرآن و حدیث

در قرآن و روایات، کلمات متعددی وجود دارد که به معنای آرامش یا متضمن معنای آن می باشند که مهمترین آنها عبارتند از:

«اطمینان، طمأنینه، سکینه، سکن، أمن، اسلام، سلم، سلام، سبت، وقار، قرار، راحه، تثبیت فؤاد، نفی خوف و حزن». علاوه بر این واژگان مفاهیم دیگری مانند: توکل، فلاح، تقوا، صبر و مانند آن وجود دراد که به گونه ای با موضوع آرامش ارتباط دارند.

ادامه نوشته

گوهر آرامش

گوهر آرامش

با توجه به اهميت و ضرورت آرامش در زندگي و نياز انسان به آن، به خصوص در زمان ما كه مي توان آن را «عصر اضطراب» ناميد و همه انسانها به دنبال راهي براي رسيدن به آرامش هستند امّا نمي دانند آن را چگونه بدست آورند و از طرفي ديگر در اسلام به مسأله آرامش توجه خاصي شده است و هدف بسياري از اعمال و عبادات، رسيدن به آرامش معرفي شده است، چنان كه از آرامش در روايات به برترين صفت انسان و زينت اسلام و اخلاق[1] و نشانه عقل و خرد و تقويت كننده آن[2] و غايت و نتيجه علم[3]، ياد شده است و پیامبر گرامي اسلام(ص) خود را به عنوان رسول رحمت و آرامش معرفي نموده است[4] و همچنين در روايات، مسأله آرامش از فضائل ائمه اطهار و صفات مؤمن شمرده شده[5] و به كسب و تحصيل آن تشويق و تأكيد شده است[6] و با توجه به اينكه در منابع اسلامي مطالب فراواني در اين زمينه وجود دارد، براي تبيين ابعاد مختلف اين موضوع به بررسي عوامل و موانع آرامش از ديدگاه آيات و روايات خواهیم پرداخت.

ادامه نوشته

بهانة گناهکاران در آخرت

تکامل عملی

بهانة گناهکاران در آخرت

گناهکاران در آخرت، شیطان را بهانه قرار می­ دهند که آنها را فریب داد و به بیراهه کشاند؛ اما قرآن کریم خطاب به این افراد می­ فرماید:

«وَ قالَ الشَّيْطانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَ ما كانَ لِيَ عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلاَّ أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لي‏ فَلا تَلُومُوني‏ وَ لُومُوا أَنْفُسَكُمْ ما أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَ ما أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ إِنِّي كَفَرْتُ بِما أَشْرَكْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ إِنَّ الظَّالِمينَ لَهُمْ عَذابٌ أَليمٌ»؛[1]

ادامه نوشته

پرهیز از امروز و فردا کردن

تکامل عملی

پرهیز از امروز و فردا کردن

هیچ گاه برای اصلاح و تکمیل نفس دیر نیست، ولی تأخیر کردن در این امر و به فردا انداختن آن هرگز جایز نیست. چگونه آدمی کار امروزش را به فردا وامی­گذارد و حال آنکه هیچ خبری از فردای خود ندارد. از سوی دیگر ویژگی‌های ناپسند تا زمانی که در نهاد آدمی ریشه نکرده­اند، آسان‌تر اصلاح می‌پذیرند، همان گونه که اصلاح شدن در عنفوان جوانی، آسان‌تر از زمان پیری است.

ادامه نوشته

تأسّف از آیندة گناهکاران

تکامل عملی

تأسّف از آیندة گناهکاران

شخص گناهکار همیشه خسته است؛ چون شخصیت معنوی خود را از دست داده است که این از بدترین حالات یک فرد است، چراکه او از دنیا نوری نگرفته و افسوس می­خورد که چرا در این همه مدتی که در دنیا زندگی کرده نورانیتی را کسب نکرده است!

ادامه نوشته

حسرت گناهکاران از نرسیدن به کمال انسانیت

تکامل عملی

حسرت گناهکاران از نرسیدن به کمال انسانیت

حسرت به معنای دریغ و افسوس، در حقیقت به مفهوم تأسّف و غصّه خوردن بر چیزی است که از دست رفته است و انسان در این هنگام به جهت از دست دادن چیزی و عدم کاربرد به موقع و یا درست چیزی که از دست رفته، پشیمان می­شود. این واژه در قرآن و فرهنگ قرآنی با همین مفهوم پیش گفته به کار رفته است که از جمله می­توان به این آیة شریفه اشاره کرد که کافران در روز قیامت از کوتاهی خود در دنیا و به مسخره گرفتن آیات خدا و نرسیدن به مقام پرهیزکاران و نیکوکاران می­گویند:

ادامه نوشته

علت دشمنی ابلیس با انسان کامل

تکامل عملی

علت دشمنی ابلیس با انسان کامل

در مباحث گذشته به این نکته اشاره شد که اساساً علت اینکه حضرت آدم مسجود فرشتگان شد، نه به عنوان جسم و نه به عنوان شخص و نه به عنوان حرکت مادی و نه به عنوان تطورات زندگی آدم بود، بلکه آدم به عنوان انسان کامل بود، لذا در قرآن می‌فرماید: شیطان مخالف شخص آدم نیست، بلکه مخالف انسان کامل است: «إِنَّ هذا عَدُوٌّ لَكَ وَ لِزَوْجِك‏».[1]

ادامه نوشته

سه روزِ مشكل در سرنوشت انسان

تکامل عملی

سه روزِ مشكل در سرنوشت انسان

در یادگیری معارف، اخلاق و درایت خیلی مهمّ است. شناخت مربّیِ واقعی در رسیدن به هدف و کمال، نیاز به دقّت و تلاش فراوانی دارد. مربّیِ حقیقی کسی است که روحانیت و معنویت را به انسان منتقل کند. در این صورت است که به چنین انسانی خطاب می­ شود: «وَ السَّلامُ عَلَيَّ يَوْمَ وُلِدْتُ وَ يَوْمَ أَمُوتُ وَ يَوْمَ أُبْعَثُ حَيًّا»؛[1] و سلام (خدا) بر من، در آن روز كه متولّد شدم و در آن روز كه مى‏ميرم و آن روز كه زنده برانگيخته خواهم شد!

ادامه نوشته

تأثیر حکمت بالغه در تکامل انسان

تکامل عملی

تأثیر حکمت بالغه در تکامل انسان

تشخيص كمال انسان از كمال هر موجود دیگر دشوارتر و مشكل­تر است و از جملة مجهولات دربارة انسان همين مسئله است كه كمال انسان به چيست؟ انسانيت انسان به روح او است؛ چون از نظر فلسفي براي ما ثابت شده كه شيئيّت شيء به صورت او است و بقای شیء به بقای صورت وابسته است و چون صورت از بين رفت، شيء هم از ميان خواهد رفت.

ادامه نوشته

مقام عبودیت و بندگی

تکامل عملی

مقام عبودیت و بندگی

خداوند متعال در حديث قدسى مى‏فرمايد: «عَبدِى‏ أطعنِى‏ حَتَّى أجعَلَكَ مِثلِى فَإِنِّى أَقُولُ كُن فَيَكُون، فَأَنتَ تَقُولُ كُن فَيَكُون»؛[1] اى بندة من مرا اطاعت كن تا تو را مانند خود قرار دهم، همان طور كه من مى‏گويم باش، پس موجود مى‏شود، تو نيز بگويى، بشو، پس موجود شود. پس ظهور كرامات به اذن خداوند فقط در اثر بندگى خالصانه حاصل مى‏شود.

ادامه نوشته

سجدة ملائکه بر شخصیت حقوقی آدم

تکامل عملی

سجدة ملائکه بر شخصیت حقوقی آدم

یکی از مباحثی که در بحث تکامل ایجاد می­شود و قبلاً هم دربارة آن بحث کرده­ایم، این است که سجدة ملائکه بر انسان به خاطر تكامل انسان بوده است؛ یعنی اگر انسان مسجودِ ملائکه واقع شد، به خاطر شخص انسان نبود، بلکه به خاطر روحانیت و ارواح مقدسه و وجود ملکوتی انسان بود و به خاطر اينكه خداوند انسان را جانشين خود در روي زمين قرار داد.

ادامه نوشته

توهّم تکامل با موسیقی

تکامل عملی

توهّم تکامل با موسیقی

انسان علاوه بر روح ملكوتي داراي روح حيواني هم مي­باشد و بنا به فرمودة قرآن کریم تنها چيزي كه موجب آرامش انسان است، ذكر و ياد خدا مي­باشد: «أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛[1] آگاه باشيد، تنها با ياد خدا دلها آرامش مى‏يابد! و اگر هم بواسطة موسيقي آرامشي حاصل شود، روي روح حيواني انسان تأثير می­گذارد.

ادامه نوشته

رسیدن به کمال با تلاوت قرآن و نيايش‏

تکامل عملی

رسیدن به کمال با تلاوت قرآن و نيايش‏

در سوره­های مزّمل و مدّثّر توجه کنید و ببینید که خداوند چگونه با پیامبرش حرف می­زند! آنجا که می­فرماید: «يَأَيهَُّا الْمُزَّمِّلُ قُمِ الَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا نِّصْفَهُ أَوِ انقُصْ مِنْهُ قَلِيلاً أَوْ زِدْ عَلَيْهِ»؛[1] اى جامه به خود پيچيده! شب را، جز كمى، بپاخيز! نيمى از شب را، يا كمى از آن كم كن، يا بر نصف آن بيفزا. بعد می­فرماید: وقتی مناجات کردی، قرآن را با دقّت و تأمّل بخوان: «وَ رَتِّلِ الْقُرْءَانَ تَرْتِيلا».

ادامه نوشته

جهل، عاملِ غرور انسان نسبت به پروردگار

تکامل عملی

جهل، عاملِ غرور انسان نسبت به پروردگار

بعضي اوقات انسان همه چيز را به خنده و شوخي مي­گيرد و افکار باطلی را در سر خود می­پروراند و با خودش مي­گويد كه مگر ممكن است انسان فقط با چهل روز ترك گناه و معصيت به چشمه­هاي حكمت برسد؟ اما شهوت و گناهان زیاد موجب مي­شود كه انسان مست شده و همه چیز را به خنده و شوخی بگیرد و دین را بازیچة خود قرار دهد؛ لذا نباید هدف را گم کند و دین را ملعبة خود قرار دهد.

ادامه نوشته

تغییر عمر انسان در خزینة الهی

تکامل عملی

تغییر عمر انسان در خزینة الهی

در عالم شهود اگر دعوایی یا فحاشی بین چند نفر اتفاق بیافتد، صاحبان خزائن الهی که ائمه اطهار علیهم­السلام هستند از آن باخبر هستند، لذا باید تلاش کرد و زحمت کشید و چله گرفت؛ یعنی چهل روز خودمان را از گناهان دور کنیم تا درهای حکمت­ الهی بروی ما گشوده شده و قابلیت این را پیدا کنیم که امام زمان علیه­السلام ما را قبول نماید و درهای خزینة خداوند را به روی ما بگشاید، چراکه فرمود: «وَ عِندَنَا أَبوَابُ الحُکم؛[1] درهای حکمت الهی نزد ما اهل بیت گشوده است».

ادامه نوشته

نیازمندی بشر وسیله ای برای تکامل

تکامل عملی

نیازمندی بشر وسیله ای برای تکامل

هستى، سرچشمه و منبعى دارد كه در اختيار خداست و تنها بخشى از آن بدست ما مى‏رسد كه ما از آن آگاهيم.[1] هرگاه خداوند آدمى را بى­آنكه بكوشد، نعمت دهد، او را به تنبلى و ناز پروردگى سوق داده است و اگر بيشتر از آنچه نياز اوست نعمت بخشد، طغيان مى‏كند.[2]

ادامه نوشته

تفاوت فطرت با غريزه

تفاوت فطرت با غريزه

فطرت اميال و كشش­هاي متعالي انسان است كه او را از حيوانات جدا مي­سازد؛ مثلاً عدالت­خواهي، وجدان، نوع­دوستي، محبت، خداجويي و ... از عوامل فطرت می­باشند؛ اما غريزه، تمايلاتي است كه جنبة مادي دارند؛ مثلاً ساختن لانه در حيوانات امری غريزی است و يا نحوة شكار در آنها، اميال جنسي، خوردن آب به هنگام تشنگي، خوردن غذا به هنگام گرسنگي و ... از عوامل غریزه هستند.

ادامه نوشته

تکامل، امانتی الهی

تکامل عملی

تکامل، امانتی الهی

در رابطه با بحث تكامل اساساً باید بدانيم كه این مسأله از امانات الهی محسوب می­گردد و ظرف و جایگاهی برای خود در زندگی انسان دارد که در خزینة الهی محفوظ است و اگر بخواهيم خلاصة كلام را در يك جمله بياوريم، خواهیم گفت: کمال و تکامل در محدودة خزائن الهی است و چيزي كه در محدودة خزائن الهي باشد براي رسيدن به آن بايد سعي و تلاش بسياری كرد، چرا كه دسترسی به آن راحت و آسان نخواهد بود.

ادامه نوشته

سرنوشت مجرمان و گناهکاران در قیامت

تکامل عملی

سرنوشت مجرمان و گناهکاران در قیامت

ديدن خداوند محال است، ولى ديدن فرشته در شرايطى ممكن است: «يَوْمَ يَرَوْنَ الْمَلائِكَةَ لا بُشْرى‏ يَوْمَئِذٍ لِلْمُجْرِمِينَ»،[1] چنانكه در جاى ديگر مى‏خوانيم: «در قيامت، فرشتگان به مؤمنان سلام مى‏كنند»[2] و «دوزخيان از فرشتة مأمور دوزخ استمداد می­جویند».[3]

ادامه نوشته

تأثیر آنیِ گناه در دنیا و حسرت در آخرت

تکامل عملی

تأثیر آنیِ گناه در دنیا و حسرت در آخرت

در مرحلة تکوینی، گناهان زیاد به معنویت انسان ضربه می­زند و لذا خدای متعال می­فرماید كه فکر نکنید شما در آینده عذاب مي­شوید، بلكه در همين دنيا جواب اعمال خود را مي­بينيد!

ادامه نوشته

تسبيح و تحميد در جهت رشد نفس

تکامل عملی

تسبيح و تحميد در جهت رشد نفس

ما هر روز در نمازها این عبارت را می­خوانیم که: «سُبحَانَ رَبِّیَ العَظِیم وَ بِحَمدِه» و «سُبحَانَ رَبِّیَ الأَعلَی وَ بِحَمدِه»، اما دربارة ارتباط بین تسبیح و حمد نکتة دقیقی وجود دارد که نیاز به دقّت نظر و تمرکز بیشتری است، چرا که تشکر از خداوند بخاطر نواقص و عیوبی است که در وجود ماست؛ اما چه نیازی به حمد الهی است؟! این سؤال را با روایتی زیبا پاسخ می­دهیم:

ادامه نوشته

تضاد تکامل با کفر از نگاه شرع

تکامل عملی

جهت دوم: تضاد تکامل با کفر از نگاه شرع

در مباحث گذشته به اینجا رسیدیم که ایمان و کمال با فساد و گناه در تضادّ است و این تضادّ نه تنها تشریعی است بلکه عقلانی نیز می­باشد؛ یعنی عقل، قبل از شارع مقدس نسبت به تضادّ انسانِ کامل با انسانِ کافر قضاوت می­کند. بر این منوال تضادّ مذکور را از دیدگاه شرع مورد بررسی قرار می­دهیم:

ادامه نوشته

تبیین عقلی کمال

تکامل عملی

تبیین عقلی کمال

انسان فطرتاً خواهان کمال نامحدود است که علم و قدرت، از مظاهر آن به شمار می­رود و رسیدن به چنین کمالی است که موجب لذّت نامحدود و سعادت پایدار می­گردد و هنگامی این کمال برای انسان میسّر خواهد بود که با منبع نامحدودِ علم و قدرت و کمال مطلق یعنی خدای متعال، ارتباط پیدا کند و همین ارتباط است که به نام «قرب» نامیده می­شود.

ادامه نوشته

تضادّ كمال با گناه و كفر

تکامل عملی

تضادّ كمال با گناه و كفر

در ادامة مباحث جمال و جلال الهی به مطلب جدیدی می­رسیم که نیازمند دقّت و تفکر زیادی می­باشد و آن مطلب این است که اساساً کمال با گناه و كفر متضادّ است، چراكه گناه و كفر موجب بازماندن انسان از كمال و قرب به خدا مى‏گردد. وقتی که خداوند کمال را در سورة بقره می­آورد و مي­فرمايد: «إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَليفَةً؛[1] من در زمين خليفه‏اى خواهم گماشت (خلیفه همان انسان کامل است)»، فرشتگان اعتراض کردند: «قالُوا أَ تَجْعَلُ فيها مَنْ يُفْسِدُ فيها وَ يَسْفِكُ الدِّماءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَك»؛ گفتند: آيا كسانى در زمين خواهى گماشت كه در آن فساد كنند و خون­ها بريزند و حال آنكه ما ترا تسبيح و تقديس مى‏كنيم؟!

ادامه نوشته

لزوم معرفت به قاهریّت خداوند

تکامل عملی

لزوم معرفت به قاهریّت خداوند

خداوند در سورة انعام مي­فرمايد كه آنقدر آدرس من قوی است که «وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِه؛[1] او بر بندگان خود تسلّط كامل دارد». توصیه شده است که سورة انعام را زیاد بخوانيد؛ علتش هم اين است كه از اول تا آخرش، آيه به آيه، معرفت شناسی است

ادامه نوشته

نماز، اوج رسیدن به هدایت و کمال

تکامل عملی

نماز، اوج رسیدن به هدایت و کمال

براي رسيدن به معشوق، مهم­تر از آدرسی که ما را به او می­رساند، چشم بينايي است كه بتواند آن آدرس را ببيند؛ خداوند آدرس بندگي و اطاعت را كه همان رسيدن به معبود است به همه داده است و اگر ما نرسيديم نقص و اشكالي در آدرس نيست، بلكه نقص در ظلمت و گناهی است كه مانع رسيدن به خداوند مي­شود.

ادامه نوشته