اهمیت شناخت امام:
1- چون انکار يک امام موجب انکار بقيه امامان است:
حمران بن اعين مي گويد: از امام صادق (عليه السلام) راجع به امامان سؤال کردم، پس فرمود: هر کس يکي از امامان زنده را انکار کند، همه ي امامان را که از دنيا رفته اند، انکار کرده است.[1]
تعیین امام از نگاه شیعه و اهل سنت
تعریف امامت
تعریف لغوی :
واژه ای امام درلغت از ریشه (امم) ، (امّ) بوده وبمعنی آن چه که مورد قصد وتوجّه است ، آمده وجمع ان ائمه است . بنابراین مقتدا وجلو دار را امام وآن مسند وجایگاه را امامت می گویند ، به عبارت دیگر امامت به معنای رهبری وپیشوایی و امام به معنای مقتدا وپیشواست. امام را می توان به لحاظ موارد وجهات به دو نوع انسانی وغیر انسانی ، و انسانی را به حق و باطل تقسیم کرد. از این رو نبی امامِ امّت و خلیفه امامِ رعیت است و قرآن امام مسلمین است . ائمه حق از قبیل«وجَعلنَاهُم أئِمةً یَهدُونَ بِأمرِنا » سوره انبیا آیه 73 وائمه باطل از قبیل«وجَعلنَاهُم أئمةً یَدعُونَ إلی النّارِ » سوره قصص آیه 41 می باشد. [1]
رويكرد مشركان و گناهكاران در برابر شاهدين:
مشركان و گنه پيشگان در برابر شهادت فرشتگان اعتراض ميكنند. گناهكاران ميگويند بارالها اينان فرشتگان و مأموران تو هستند و به نفع تو شهادت ميتدهند و سپس به خدا قسم ياد ميكنند كه ما مرتكب اين اعمال نشدهايم. در پي سوگند دروغشان خدا به دهان آنان مهر ميزند و جوارحشان به سخن ميآيد.
2ـ تجسم خود اعمال:
يكي ديگر از گواهان «خود اعمال بشر» است، زيرا به صورت مجسم در برابر انسان و ديد جميع خلائق ظاهر ميشود و وقتي خود عمل حاضر شد، بهترين گواه همان خواهد بود كه سر راه را بر هر نوع انكار ميبندد.
در ابتدا به آياتي كه به اين نكته اشاره كردهاند ميپردازيم:
كهف 49: «وَ وَجدوا ما عَمِلوا حاضراً» و آن چه را انجام دادهاند حاضر مييابند.
بحث از گواهان خارجی بیان شد و حال گواهان خارجی مورد بررسی قرار می گیرد.
گواهان داخلي شامل:
1ـ اعضاء و جوارح بدن :
اعضاي بدن انسان يكي از گواهاني است كه در آيات متعدد قرآن كريم و نيز در روايات فراوان از معصومين عليهم السلام به آن اشاره شده است.
8ـ شهادت نعمتها:
در حديثي از امام علي عليه السلام اينگونه آمده است كه:« اَحْسِنوُا صُحْبَةَ النِّعَمِ قَبْلَ فِراقِها فإنَّها تَزولُ و تَشْهَدُ عَلي صاحِبِها بِما عَمِلَ فِيها. براي نعمتي كه در اختيار داريد مصاحب خوبد و مجاور شايستهاي باشيد پيش از آن كه از كفتان برود و شما را ترك گويد. چه آن كه نعمت، خواه ناخواه زايل ميشود ولي شهادت ميدهد كه عمل صاحب نعمت چگونه بوده و دربارهي آن چه رفتاري داشته است.[1]
7ـ زمان:
هرچند كه در قرآن كريم اشارهاي به شهادت زمان در روز قيامت نشده است. لكن در روايات متعدد وارده از ائمهي اطهار به اين نكته اشاره شده است.
«در روايتي ميخوانيم كه حضرت علي عليه السلام فرمود: هيچ روزي بر انسان نميگذرد مگر آن كه آن روز به انسان هشدار ميدهد كه من امروز براي تو روزي نو هستم و گواه کارهائی خواهم بود كه در من انجام ميدهي و در روز قيامت به آن شهادت خواهم داد. بنابراين سعي كند كه در اين روز، استفادهي كامل خودت را در راه سعادت ابدي انجام دهي»[1]
6ـ زمين :
يكي ديگر از گواهان روز قيامت زمين است.
«يومَئذٍ تُحَدِّثُ اخبارها»، در آن روز آن در زمين خبرهايش را ميگويد. زلزال 4.
5ـ فرشتگان الهي:
در آيهي 18 سوره ق آمده كه: «ما يَلْفِظُ مِن قَولٍ إلاّ لَدَيهُ رقيبٌ عَتيدٌ» (انسان) هيچ سخني تلفظ نميكند مگر آن كه نزد او (فرشتهاي) نگهبان آماده (ثبت) است.
در آيهي 21 اين سوره نيز آمده است كه:«و جآءَتْ كُلُّ نَفسٍ مَعَها سائقٌ و شهيدٌ» و هر شخصي ميآيد در حالي كه همراه او (فرشته) راننده و گواهي دهنده است.
در قرآن كريم ميخوانيم: «وَكذلِكَ جَعَلْناكُمْ اِمَّةً وَسَطاً لِتَكُونوا شهداءَ عَلي النّاسِ وَ يكونَ الرَّسولُ عَليكُم شهيداً» سوره بقره 143.
و بدين گونه شما را گروهي ميانه قرار داديم تا بر مردم گواه باشيد و فرستاده [خدا] بر شما گواه باشد.
3ـ پيامبر اسلام:
طبق آيات قرآن پيامبر گرامي اسلام شاهد بر همهي انبياست و هم شاهد بر اعمال امت خود ميباشد.
«فكيفَ اِذا جِئنا مِن كُلِّ اُمَّةٍ شهيدٍ وَ جِئنابِكَ عَلي هولآء شهيداً» نساء/41.
و [حال آنان] چگونه است آنگاه كه از هر امتي گواهي ميآوريم و تو را نيز بر آنان گواه آوريم.
در آياتي از قرآن هم به اين موضوع اشاره شده است كه هر پيامبري شاهد بر اعمال امت خويش است.
در آيهي 89 سورهي نمل آمده است :«وَ يَومَ نبعثُ في كل امّةٍ شهيداً عَليهم مِن اَنفُسِهِم» و (يادكن) روزي را كه از هر امتي، گواهي از خودشان بر آنان بر ميانگيزيم.
شاهدین روز جزاء
مقدمه
در امور دنیا مواردی که برای قضاوت پیش میآید برای اثبات و اعلام حکم باید شاهدانی در دادگاه حاضر شوند و نسبت به آن مورد شهادت دهند. البته این مورد مختص به مسلمانان نیست این قانونی است که در همه کشورها حاکم است.
در قیامت نیز این اصل حاکم است البته نه به این عنوان که مسائل از منظر خداوند مبهم است و با کمک شاهدان روشن شود، بلکه به این عنوان که هیچ جایی برای اعتراض باقی نماند و گناهکار بداند که شاهدانی هم هستند و نسبت به اعمال وی شهادت میدهند. البته شهادت مختص به گناهکاران نیست بلکه نسبت به اعمال صالحان نیز شهادت داده میشود.