حقوق حاکم بر رعیت و حقوق مردم بر حاکم
حقوق بر اساس رابطه احسان با حق
در اندیشه انسان، توازن و تساوی حق در مقابل احسانِ محسن است؛ زیرا عقل آدمی می گوید کسی که در تنگنای زندگی از نظر اقتصادی و فرهنگی، از فردی دستگیری نماید، آن کس نسبت به شخص تنگدست ذیحق می گردد، چنانکه معلم در برابر شاگرد و پدر در مقابل فرزند سزاوار حق تعظیم می باشد.
حقوق حاکم بر رعیت و حقوق مردم بر حاکم
حقوق بر اساس رابطه فاعلی
ضرورت زندگی و حفظ اساس تمدن، ایجاب میکند که هر فردی، عضوی مفید و مؤثر در جامعه باشد، مسئولیتی را به عهده بگیرد و در راه اداره زندگی، تأمین معاش و دیگر نیازهای اجتماعی تلاش و کوشش نماید. این قبیل کارها که ارزش اقتصادی و مالی دارند و با پول ارزیابی می شوند، در تمام کشورهای پیشرفته و در حال رشد با تفاوتی در کیفیت و کمیتشان وجود دارند و در پرتو آن فعالیتها است که چرخه ای زندگی به حرکت در می آید و حیات مادیِ انسان تأمین می شود.
حقوق حاکم بر رعیت و حقوق مردم بر حاکم
حاکم حقوقی دارد که باید توسط مردم رعایت شود و همچنین مردم حقوقی دارند که حاکم اسلامی باید رعایت نماید. در ادامه این حقوق متقابل مورد بررسی قرار میگیرد.
حکومت اسلامی
شجاعت علی علیه السلام در اجرای حقّ
حضرت در جای دیگر اظهار می دارد:
«وَ اللهِ لَو تَظَاهَرَتِ العَرَبُ عَلَی قِتَالِی لَمَا وَلَّیتُ عَنهَا وَ لَو أَمکَنَتِ الفُرَصُ مِن رِقَابِهَا لَسَارَعَت إِلَیهَا وَ سَأَجهَدُ فِی أَن أُطَهِّرَ الأَرضَ مِن هَذَا الشَّخصِ المَعکُوسِ وَ الجِسمِ المَرکُوسِ حَتَّی تَخرُجُ المَدَرَةُ مِن بَینِ حَبِّ الحَصِیدِ»
حکومت اسلامی
حاکم اسلامی و مبارزه با اختلاف طبقاتی
در جامعه اسلامی، نباید بین طبقات مختلف آن تفاوتی باشد و شکی نیست که حضرت علی علیه السلام از وضع جامعه رنج می بردند و از اسلامی نبودن آن به سختی می گریست، لذا حضرت زمام امور را بدست گرفت تا جامعه اسلامی را بسازد.
مى زند آتش به قلبم سوز داغ عسکرى
گیرد امشب اشک من هر دم سراغ عسکرى
شد به سن کودکى فرزند دلبندش یتیم
گشت دُرّ اشک مهدى چلچراغ عسکرى
شهادت امام عسکری(ع) و نشستن گرد یتیمی بر چهره امام زمان(ع) تسلیت باد
حکومت اسلامی (صفات حاکم جامعه اسلامی)
حاکم اسلامی و حمایت از محرومان
دفاع از محرومان و مظلومان و حقوق آنان از وظایف روشن حاکم اسلامی و کارگزاران آن به شمار می آید. امیرمؤمنان علی علیه السلام هنگامی که صبر و مظلومیت خویش را در برابر غاصبینِ خلافت مطرح می کند، علت قبول نمودن خلافت را در چند سطری بیان می فرماید:
حکومت اسلامی
شرایط رهبر اسلامی
حضرت علی علیه السلام در خطبه 131، شرایط رهبر و والی را اینگونه اظهار می دارد:
«اَللَّهُمَّ إِنَّکَ تَعلَمُ أَنَّهُ لَم یَکُنِ الَّذِی کَانَ مِنَّا مُنَافَسَةً فِی سُلطَانٍ، وَ لاَ آلتِمَاسَ شَیءٍ مِن فُضُولِ الحُطَامِ، وَ لَکِن لِنَرِدَ المَعَالِمَ مِن دِینِکَ، وَ نُظهِرَ الإِصلاَحَ فِی بِلاَدِکَ، فَیَأمَنَ المَظلُومُونَ مِن عِبَادِکَ، وَ تُقَامَ المُعَطَّلَةُ مِن حُدُودِکَ وَ قَد عَلِمتُم أَنَّهُ لاَیَنبَغِی أَن یَکُونَ الوَالِی عَلَی الفُرُوجِ وَ الدِّمَاءِ وَ المَغَانِمِ وَ الأَحکَامِ وَ إِمَامَةِ المُسلِمِینَ البَخِیلُ، فَتَکُونَ فِی أَموَالِهِم نَهمَتُهُ وَ لاَ الجَاهِلُ فَیُضِلَّهُم بِجَهلِهِ وَ لاَ الجَافِی فَیَقطَعَهُم بِجَفَائِهِ وَ لاَالحَائِفُ لِلدُّوَلِ فَیَتَّخِذَ قَوماً دُونَ قَومٍ وَ لاَالمُرتَشِی فِی الحُکمِ فَیَذهَبَ بِالحُقُوقِ وَ یَقِفَ بِهَا دُونَ المَقَاطِعِ وَ لاَالمُعَطِّلُ لِلسُّنَّةِ فَیُهلِکَ الأُمَّةَ»
حکومت اسلامی
صفات حاکم اسلامی
5. مهربانی با مردم
امام سجاد علیه السلام میفرماید:
«وَ تَکُونَ لَهُم کَالوَالِدِ الرَّحِیمِ»؛[1] حاکم باید همانند پدری مهربان برای مردم باشد.
حکومت اسلامی
صفات حاکم اسلامی
2. حاکم اسلامی، مسئولیت پذیری، خیرخواهی و ساده زیستی
در حکومت اسلامی همه اقشار و طبقات مردم در قلمرو کار و مأموریت خود باید مسئولیت پذیر باشند و این ویژگی در حاکمان و کارگزاران حکومت اهمیتی فراوانتری دارد.
حکومت اسلامی
صفات حاکم اسلام
1. حاکم اسلامی و عدالت محوری
با دقت در کلام معصومان علیهم السلام درباره صفات حاکم، محوریت عادل بودنِ حاکم به وضوح آشکار میگردد، چرا که در بیشتر موارد، وصف عدالت برای امام و نیز برای کارگزاران به کار رفته است.
حکومت اسلامی
ویژگی های رهبر در آیات قرآن
آنچه که بر صدق دو صفت مهم یعنی داناترین فرد در سیاست و عالمترین در احکام بودن، از آیات قرآن دلالت دارد، آیه ذیل است:
«أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلَإِ مِنْ بَني إِسْرائيلَ مِنْ بَعْدِ مُوسى إِذْ قالُوا لِنَبِيٍّ لَهُمُ ابْعَثْ لَنا مَلِكاً نُقاتِلْ في سَبيلِ اللَّهِ»،[1] «وَ قالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طالُوتَ مَلِكاً قالُوا أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنا وَ نَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَ لَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِنَ الْمالِ قالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفاهُ عَلَيْكُمْ وَ زادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَ الْجِسْمِ وَ اللَّهُ يُؤْتي مُلْكَهُ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَليمٌ».[2]
حکومت اسلامی
حاکم جامعه اسلامی باید صفات و ویژگیهایی داشته باشد تا بتوان او را برای رهبری معنوی و سیاسی مردم انتخاب نمود.
حکومت اسلامی
حاکم جامعه اسلامی باید ویژگی ها و شرائط خاصی داشته باشد و اینگونه نیست که هر فردی را بتوان به عنوان حاکم و یا رهبر انتخاب نمود. در ابتدا ویژگی های شخصیتی حاکم بیان می شود.
حکومت اسلامی
پیروزی مسلمین با تدبیر امام علی علیه السلام
مورّخین در زمانِ بیان این خطبه[1] از امام علی علیه السلام اختلاف دارند: بعضی گفته اند که درباره جنگ قادسیه[2] بوده که در سال 16هجری بین اعراب به فرماندهی «سعد وقّاص» و ایران در پادشاهی «یزدگرد» و فرماندهی «رستم فرخزاد»، در اطراف «مدائن» رُخ داد. فرماندهان ایران سی و سه هزار سرباز از أهالی فارس را با زنجیر به هم بسته بودند که فرار نکنند.
حکومت اسلامی
جایگاه فرمانروا در سخن امیرالمؤمنین علیه السلام
امیر مؤمنان علیه السلام نظام و حکومت برای جامعه را همانند رشتة تسبیح برای دانههای آن می داند که بهره گیری از دانه ها بدون آن ممکن نیست.
حکومت اسلامی
آیات و احادیث به حقوق مردم بر حكومت در جامعه اسلامى پرداختهاند كه مهمترین آنها عبارتاند از: اجراى عدالت، اجراى مقررات الهى در عرصههاى گوناگون، آموزش و تربیت كردن مردم، توزیع عادلانه اموال عمومى، ایجاد امنیت به ویژه براى ستمدیدگان، دفاع از مرزهاى كشور در برابر دشمنان با رفق و مدارا رفتار كردن با مردم، حفظ نظم و انضباط اجتماعى، جلوگیرى از تجاوز به حقوق مردم و مشاوره با آنان در تصمیمگیری ها
حکومت اسلامی
اهمیت تشکیل نظام اسلامی
تشکیل نظام اسلامی از ضروریات دین اسلام و مذهب تشیع است، چرا که بدون حکومت اسلامی، اجرای احکام اسلامی در امور سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، امنیتی، نظامی و حتی امور فردی و مذهبی مسلمانان معطّل و مختل خواهد شد. تجربه تاریخی و عینی این حقیقت را به وضوح ثابت می کند، از این رو پیامبر بزرگ اسلام صلی الله علیه و آله پس از هجرت به مدینه، در اولین فرصت به تأسیس نظام و حکومت اسلامی پرداخت.
حکومت اسلامی
برخی افراد بر این باورند که رهبری دینی جامعه منوط به تشکیل حکومت اسلامی نیست و حکومت و رهبری دینی با هم ارتباطی ندارد، در ادامه به رد این توهم میپردازیم.
حکومت اسلامی
برای فهم ارتباط امام با مسئله ی حکومت اسلامی و ضرورت تشکیل آن، لازم است واژه ی امام مورد بررسی قرار بگیرد.
حکومت اسلامی
حکومت اسلامی با امامت ارتباط تنگاتنگی دارد و امامان برای تشکیل حکومت اسلامی تلاش فراوانی داشته تا عدالت را در سراسر جهان برقرار نمایند.
حکومت اسلامی
حکومت اسلامی در جامعه دارای امتیازت فراوانی نسبت به حکومت های دیگر است. این امتیازات در فرامایشات امام علی علیه السلام آمده است، که به آن اشاره می شود.
حکومت اسلامی
بیان شد که خوارج در مسئله حکمیت و پس از آن ایجاد شدند و با حکومت اسلامی امام علی علیه السلام مخالفت کردند و گفتند حکم تنها از آن خداست. حال به رد نظریات این گروه بر اساس فرمایشات مولا علی علیه السلام میپردازیم.
حکومت اسلامی
در گفتار پیشین گفته شد از اولین کسانی که با تشکیل حکوت اسلامی در زمان مولا علی علیه السلام مخالفت کردند، فرقهای به نام خوارج بودند. اینان معتقد بودند که فرمانروایی از آن خداست و بشر حق ندارد حکمی را به عنوان حاکم بیان نماید. حال به نحوهی شکلگیری این گروه ضالّه می پردازیم.
حکومت اسلامی
ضرورت تشکیل حکومت اسلامی
مقدمه
انسان طبق ساختمان طبیعی و کشش فطری خود در اندیشه بینهایت است و در باطن، قوای مختلفهای دارد که طالب خواستههای شهوانی، دنبال نمودن خودخواهی، نشان دادن قدرت و علاقه به مال و سرمایهاندوزی است.
امربه معروف و نهی از منکر
پیامدهای ترک امر به معروف و نهی از منکر
ترک هر واجبی و نادیده گرفتن آن و سبک شمردن آن پیامدهایی را دارد و سبب می شود فرد و جامعه گرفتار عذاب الهی شوند.
امربه معروف و نهی از منکر
مراتب امر به معروف و نهی از منکر
این فریضه مراحل گوناگونی دارد که به تناسب مخاطب و مقتضای زمان و مکان تغییر می یابد و در احادیث معصومان به این مراحل عملی، زبانی و قلبی اشاره شده است.
امربه معروف و نهی از منکر
اهمیت نظارت همگانی از دیدگاه احادیث
روایات اسلامی تاکید فراوانی بر انجام امر به معروف و نهی از منکر به عنوان یک فریضه ای الهی دارند.