گوهر آرامش
عوامل آرامش در قرآن و روایات
عوامل خانوادگی و اجتماعی
همسر شایسته(بخش دوم)
زن و شوهر از چند جهت موجب آرامش یکدیگر می شوند:
1- علقه و ارتباطی که بین زن و شوهر ایجاد می شود یک علقه الهی است که خداوند در قرآن از آن تعبیر به (مِنْ آياتِهِ) و (جَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَه) نموده است.
گوهر آرامش
عوامل آرامش در قرآن و روایات
عوامل خانوادگی و اجتماعی
6- همسر شایسته(بخش اول)
یکی دیگر از عوامل آرامش در زندگی انسان، همسر و ازدواج نمودن است. خداوند متعال در قرآن کریم وجود همسر را برای انسان مایه آرامش دانسته و آن را از آیات و نشانه های خود معرفی نموده است:
گوهر آرامش
عوامل آرامش در قرآن و روایات
عوامل خانوادگی و اجتماعی
5. مسافرت
هر چیزی که موجب صحت و سلامت جسم انسان گردد، در آرامش روحی نیز مؤثر می باشد. یکی از عوامل مهم که در سلامتی انسان نقش دارد، مسأله مسافرت است که در روایات، تأکید بسیاری در مورد آن شده است، چنانکه پیامبر اکرم (ص) در حدیثی می فرمایند: «سافِروا تَصِحُوا»؛[1] مسافرت کنید تا سالم بمانید.
گوهر آرامش
عوامل آرامش در قرآن و روایات
عوامل خانوادگی و اجتماعی
4- دوست خوب
یکی از نیازهای روانی انسان، نیاز به محبت است که انسان در هر دوره ای از زندگی و تحول رشد، به آن نیازمند است و باید از آغازین لحظات ورود به این جهان تا آخرین زمان وداع از این دنیا، متناسب با دوره رشد وی این نیاز عالی و اساسی تأمین گردد و این نیاز ابتدا توسط پدر و مادر و سپس به وسیله برادر یا خواهر، خویشان، بستگان، همسالان، همسر، فرزندان و تمام افرادی که با فرد در ارتباط هستند می توانند تأمین کننده این نیاز باشند که نتیجه این ارتباط و انس، آرامش روحی و روانی است؛ منتهی باید دوستی صادق و امین و با ایمان و یک دل باشد، دوستی که بتواند در مشکلات، تکیه گاه او باشد و با او بتواند درد دل کند.
گوهر آرامش
عوامل آرامش در قرآن و روایات
عوامل خانوادگی و اجتماعی
3. بازگو کردن گرفتاری ها و نگرانی ها
یکی از مؤثرترین راه های برطرف کردن نگرانی های روحی انسان، بازگو کردن گرفتاریها و نگرانیهای خود و درد دل کردن با دیگران و یا نوشتن آنها می باشد که امروزه یکی از بهترین راه ها برای روان درمانی محسوب می شود و باعث سبک شدن و تخفیف فشارهای روحی انسان می گردد؛ منتهی مشروط بر اینکه درد دل های خود را با شخصی در میان بگذارد که امین و دلسوز و آگاه باشد و بتواند او را راهنمایی کند؛ مانند پدر و مادر و یا معلم و مشاور و یا حداقل کسی که حرف های او را بشنود و گوش دهد.
گوهر آرامش
عوامل آرامش در قرآن و روایات
عوامل خانوادگی و اجتماعی
2.مشورت کردن با دیگران
مشورت کردن با کسانی که صلاحیت داشته باشند، برای انسان فواید بسیاری در بردارد. گاهی انسان در مسأله ای سرگردان و متحیر است و نمی داند چه راهی را انتخاب کند و مردّد و دودل می گردد و حالت نگرانی و اضطراب بر او غالب می شود، در چنین مواردی که انسان با عقل و فکر خود نمی تواند راه صحیح و درست را انتخاب نماید، جای مشورت کردن و مشاوره می باشد و در اسلام نیز به این امر توصیه و سفارش زیادی شده است؛ زیرا مشورت کردن با کسانی که در زمینه ای تخصص و تجربه دارند و امین و خیر خواه و دلسوز هستند، موجب رهایی انسان از شک و تردید و رسیدن به آرامش روحی و روانی می گردد.
گوهر آرامش
عوامل آرامش در قرآن و روایات
عوامل خانوادگی و اجتماعی
در ادامه به بیان دسته ای دیگر از عوامل آرامش تحت عنوان عوامل خانوادگی و اجتماعی خواهیم پرداخت. این عوامل بیشتر در ارتباط با خانواده و روابط اجتماعی انسان هستند.این عوامل بسیار زیاد و متنوعاند و پرداختن به همه آنها موجب طولانی شدن کلام و بحث می گردد، از این رو ما در این فصل، شش عامل مهم و کاربردی را با بهره بردن از آیات و روایات مورد بررسی قرار خواهیم داد:
گوهر آرامش
عوامل آرامش در قرآن و روایات
عوامل معنوی و اخلاقی
15- خشنودی به قضا و قدر الهی
یکی از راه های کسب آرامش، رضایت به تقدیر الهی است، راضی بودن به قضا و قدر الهی یعنی اعتراض نکردن و ناراحت و خشمگین نشدن از آنچه که با قضای الهی پیش می آید. خداوند در مقام مدح کسانی که به قضا و قدر الهی راضی و خشنود هستند می فرماید: (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْه)؛[1] خداوند از آنان خشنود است و آنان نیز از پروردگارشان خشنودند.
گوهر آرامش
عوامل آرامش در قرآن و روایات
عوامل معنوی و اخلاقی
13- تغافل و چشم پوشی
تغافل در لغت به معنای خود را به غفلت زدن و نادیده گرفتن و در اصطلاح به معنای چشم پوشی نمودن از خطا، لغزش ها، نقایص دیگران، تحمل و خویشتن داری، تملک نفس و پرهیز از خشم و غضب است.
گوهر آرامش
عوامل آرامش در قرآن و روایات
عوامل معنوی و اخلاقی
11- اخلاص و یکرنگی
هیچ پدیده روحی مانند «اخلاص» نمی تواند زندگی پر فراز و نشیب و پر اضطراب آدمی را تنظیم کند و موجب آرامش خاطرِ انسان گردد؛ زیرا انسان مخلِص، هنگامی که به حقیقت والای اخلاص می رسد و خود را در مسیر اعلای زندگی می بیند، دیگر تاریکی برای او وجود ندارد و به هر سو می نگرد روشنیها را می بیند.
گوهر آرامش
عوامل آرامش در قرآن و روایات
عوامل معنوی و اخلاقی
10- توکل و خدا اندیشی
یکی از عوامل مهم آرامش در زندگی انسان، «توکل» می باشد. تکیه نمودن بر آنچه که ناپایدار است، به انسان هم احساس ناپایداری می دهد. آنکه بر زمین سُست ایستاده است نمی تواند گام های استواری بردارد. کسی که پشتوانه ای همچون خداوند توانا و قادر دارد به راحتی دچار خلاء روحی نمی شود و احساس بی پناهی نمی کند. توصیه قرآن کریم به مؤمنان این است که بر خداوند توکل کنند و از او یاری بخواهند تا همواره در آرامش به سر برند. توکل بر خداوند سبب افزایش مقاومت در برابر مشکلات و پرورش روحیه خود باوری و اعتماد به نفس انسان می گردد، چنانکه خداوند در قرآن کریم می فرماید:
گوهر آرامش
عوامل آرامش در قرآن و روایات
عوامل معنوی و اخلاقی
9- تقوا و عمل صالح
تقوا یعنی مراقب خود بودن. بعد از ایمان به خداوند، تقوا و عمل صالح، دو عامل مهم آرامش و بر طرف کننده اضطراب و نگرانی انسان می باشند. در این رابطه به چند آیه از آیات قرآن کریم اشاره می کنیم:
گوهر آرامش
عوامل آرامش در قرآن و روایات
عوامل معنوی و اخلاقی
8- دعا و نیایش
انسان در امواج زندگی و حوادث و مصایب دنیا به تکیه گاهی محکم و استوار نیازمند است که بتواند به آن پناه ببرد و درون پر اضطراب خود را بدان آرامش بخشد و یکی از بهترین تکیه گاه ها برای انسان، ارتباط و راز و نیاز با خدای خود می باشد. به همین جهت انسان، نیازمند دعا و نیایش است؛ زیرا دعا و نیایش تسلی بخش دل های خسته و وسیله ارتباط مداوم بنده با خالق هستی است. انسان با دعا و نیایش، احساس نزدیکی به خداوند می کند و همین احساس موجب آرامش او می گردد. اساساً دعا و نیایش به درگاه خداوند پاسخ سریع آن حضرت را در پی دارد که آرامش دهنده مؤمنان در نگرانی ها ست، چنانکه خداوند در قرآن می فرماید:
گوهر آرامش
عوامل آرامش در قرآن و روایات
عوامل معنوی و اخلاقی
7- تلاوت قرآن
قرآن کریم کلام وحی و سخن خداست. قرآن نوری است که ظلمتها را می شکافد و دل و جان را روشنی می بخشد. خواندن آیات آن موجب آرامش انسان می گردد و نگرانی و اضطراب های انسان را بر طرف می کند.
گوهر آرامش
عوامل آرامش در قرآن و روایات
عوامل معنوی و اخلاقی
6- گریه و اشک
یکی از نعمتهای بسیار بزرگ که خداوند به انسان عطا فرموده است، گریه و اشک است. گریستن و اشک ریختن سبب تسکین قلب و آرامش روحی انسان می گردد و در مصائب و غم و غصه ها و حوادث ناگوار یکی از مهمترین عوامل آرامش دهنده است که باعث سبکی و تخلیه روحی انسان می گردد.
گوهر آرامش
عوامل آرامش در قرآن و روایات
عوامل معنوی و اخلاقی
5. توبه و استغفار[1]
خداوند متعال قلب و فطرت انسان را همچون آئینه، پاک و روشن آفریده است، زیرا در دل و جان ما نفخه الهی دمیده شده است: (نَفَخْتُ فيهِ مِنْ رُوحي)[2] و تا این قلب، پاک و روشن است، احساس کدورت و نگرانی در آن وجود ندارد؛ امّا با آلوده شدن به گناه و خطا، این روشنی کم کم از بین رفته و نگرانی ها و گرفتگی ها آغاز می شود.
گوهر آرامش
عوامل آرامش در قرآن و روایات
عوامل معنوی و اخلاقی
2- نماز
3- روزه
4- حج
گرچه همه عبادات از مصادیق ذکر و یاد خداوند می باشند و هر کدام به نوعی موجب تقرب و آرامش روحی انسان می گردند، امّا بعضی از آنها از ویژگی خاصی برخوردارند و در قرآن و روایات تأکید و سفارش بیشتری نسبت به آنها شده است که از میان آن عبادات می توان به سه عبادت نماز و روزه و حج اشاره نمود که برترین آنها نماز است.
گوهر آرامش
عوامل آرامش در قرآن و روایات
عوامل معنوی و اخلاقی
از جمله عواملی که موجب آرامش انسان می گردد، عوامل معنوی و اخلاقی می باشند و مراد از عوامل معنوی عواملی هستند که ارتباط مستقیم و بیشتری با خالق هستی دارند و مقصود از عوامل اخلاقی عواملی هستند که در ارتباط با صفات و فضائل اخلاقی انسان می باشند و در این فصل با بهره جستن از آیات و روایات، به ذکر پانزده عامل از مهمترین عوامل معنوی و اخلاقی آرامش خواهیم پرداخت:
گوهر آرامش
عوامل آرامش در قرآن و روایات
ب- یقین
یکی دیگر از عوامل اعتقادی که موجب آرامش انسان می گردد، یقین می باشد و چنانکه قبلاً بیان شد ایمان دارای درجات و مراتبی است و هر درجه ای از ایمان ممکن است به نامی غیر از ایمان نامیده شود، چنانچه یکی از مراتب ایمان «یقین» است و روایات، بالاترین درجة ایمان را یقین دانسته اند.
گوهر آرامش
عوامل آرامش در قرآن و روایات
در قرآن و روایات، عوامل بسیاری به عنوان عامل آرامش انسان ذکر شده است که بعضی از این عوامل، اصلی و برخی دیگر فرعی هستند و ما در این فصل به ذکر مهمترین عوامل خواهیم پرداخت که در میان آنها ایمان و ذکر و یاد خداوند دو عامل اصلی هستند و بقیه عوامل به این دو عامل اصلی برمی گردند.
گوهر آرامش
آثار و فوائد آرامش
آرامش دارای آثار و فوائد بسیاری است که در این فصل به برخی از مهمترین آنها از دیدگاه آیات و روایات می پردازیم:
1- ازدیاد ایمان
اولین اثر آرامش در انسان، افزایش و فزونی ایمان است، چنانکه قرآن کریم می فرماید: (هُوَ الَّذي أَنْزَلَ السَّكينَةَ في قُلُوبِ الْمُؤْمِنينَ لِيَزْدادُوا إيماناً مَعَ إيمانِهِم)؛[1] او همان خدایی است که آرامش را بر دلهای مومنان نازل کرد تا ایمانی بر ایمانشان بیافزاید.
گوهر آرامش
انواع آرامش
2. آرامش طبیعی
برخی از پدیده ها در این جهان از طبیعتی آرام برخوردارند و موجب آرامش انسان می گردند؛ مانند شب که آرامش حاصل از تاریکی شب با حالت ویژه عصبی انسان ارتباط دارد و واقعیتی علمی به شمار می رود.[1] قرآن کریم به صورت روشن به این مطلب اشاره کرده و می فرماید:
گوهر آرامش
انواع آرامش
بعد از روشن شدن معنی و مفهوم آرامش، لازم است محورِ بحث، مشخص و معین گردد تا معلوم شود که کدام نوع از انواع آرامش در این تحقیق مورد نظر ما است؟ از این رو ابتدا انواع آرامش را به اعتبارات مختلف مطرح کرده، آنگاه مسأله را از دیدگاه قرآن و روایات مورد تحقیق و بررسی قرار خواهیم داد. برای بیان انواع آرامش، چند تقسیم قابل طرح می باشد:
گوهر آرامش
کلید واژه های «آرامش» در قرآن و حدیث
«وَقار»، «قرار»
واژه «وَقار» از ماده «وَقر» و بر وزن فَلس می باشد که در لغت به معنای سنگینی و بزرگواری و در اصطلاح به حرکت توأم با آرامش و حلم گفته می شود.[1] وقار در مقابل خفت و سبکی می باشد؛ از این رو صفتِ وقار به خداوند اسناد داده نمی شود و همچنین وصف برای خداوند آورده نمی شود.[2]
گوهر آرامش
کلید واژه های «آرامش» در قرآن و حدیث
«سكن »، «سکینه»
«سَکَن» بر وزن فَرَس به معنای آرامش و محل آرامش آمده است.[1] در قرآن کریم این واژه و مشتقات آن زیاد استعمال شده است که به چند مورد از آیات که معنای آرامش در آنها لحاظ شده است اشاره می کنیم: