معرفت

کسب حرام مانع رستگاری

تحصیل مال، امری مطلوب است؛ زیرا مقتضی زندگی دنیوی و مادی آن است که انسان امکاناتی را برای آسایش خود فراهم آورد و به تامین نیازهای مادی خود بپردازد. از این رو در آموزه های اسلامی تحصیل مال مشروع و طیب همانند جهاد در راه خدا دانسته شده است؛ زیرا پاسخ گویی به نیازهای مادی و جنبه های دنیوی، امری لازم و ضروری است و انسان ها در سایه اقتصاد سالم، می توانند بسترهای رشد کمالی خود را فراهم آورند.

هرچند که کارکرد مال تنها در حوزه تغذیه خلاصه نمی شود، بلکه حوزه های دیگری از نیازهای مادی بشر را نیز در بر می گیرد، ولی باید توجه داشت که بخش عمده ای از نیازهای تغذیه انسان با فراهم آوری مال امکان پذیر است. بنابراین، انسان برای پاسخ گویی به ابتدایی ترین نیازهای مادی و جسمی خود نیازمند تحصیل مال است. از این رو خداوند دارایی و مال را برای انسان، خیر می شمارد؛ زیرا خیر، آن چیزی است که انسان برای رسیدن به کمالات خود، بدان نیاز دارد و در مسیر کمالی او مورد استفاده قرار می گیرد. مال نیز چون جسم، انسان را برای حمل روح و روان تقویت می کند و اجازه عبودیت و عبادت را به او می دهد و زمینه رشدی بشر را فراهم می آورد و لذا به عنوان خیر تلقی و معرفی شده است.[1]

اما گاهی انسان به خطا و اشتباه گمان می کند که تامین و تحصیل نیازهای مادی و جمع آوری و تکاثر مال، هدف اصلی است. این گونه است که مسیر نادرستی را برمی گزیند تا اموال بیشتری را کسب کند. برخی از مردم نه تنها تمام همت خویش را برای تحصیل مال می گذارند، بلکه به راه های حلال و مشروع بسنده نمی کنند و با سوگند دروغ پرداخت مال رشوه به قضات[2] به منظور دست یابی به اموال دیگران (همان)، تجاوز به اموال یتیمان، تصرف ناحق در اموال دیگران[3] و مانند آن درصدد برمی آیند تا مال بیشتری گرد آورده و در اختیار داشته باشند.

اما کسب حرام علاوه بر دور ساختن انسان از فلاح، دارای آثار دیگری است که باعث دور کردن انسان از سعادت می شود.[4]

1- قبول نشدن نماز

پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: هر که جامه ای به ده درهم بخرد و در میان بهای آن یک درهم حرام باشد، تا وقتی که از آن جامه چیزی در تن وی باشد، خداوند متعال نماز او را قبول نمی کند.[5]

2- وارد شدن در آتش

پیامبر(ص) فرمود: هر که پروایی نداشته باشد که از کجا مال را به دست آورد، خدای متعال اهمیّت نخواهد داد که او را از کجا وارد آتش دوزخ کند.[6]

و نیز فرمود: هر کس مالی را از راه حرام به دست آورد، اگر آن را صدقه دهد، پذیرفته نشود و اگر به ارث گذارد، توشه وی به سمت آتش خواهد بود.[7]

از امام علی(ع) علیه السلام است که فرمود: مال حرام رشد نمی کند و اگر هم رشد کند، برکت در آن نخواهد بود و اگر انفاق کند، اجری ندارد و هر چه هم که به جا گذارند، زاد و توشه شخص به سوی آتش دوزخ می باشد.[8]

حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله ] فرمود: هر که مالی از ممّر حرامی به دست آورد و به آن صله رحم به جا آورد یا تصدّق کند یا در راه خدا انفاق نماید، خداوند عالم، همه را جمع می کند، پس آن را داخل آتش می کند.[9]

3- قبول نشدن حج

امام صادق علیه السلام فرمود: «وقتی که مردی از غیر راه حلال مالی را کسب کند، سپس با آن مال به حج رود و لبیّک گوید، ندا می آید: لا لبیک و لا سعدیک! اما اگر از راه حلال باشد، ندا شود: لبیک و سعدیک!»[10]

4- اثر گذاشتن در اولاد

از امام صادق علیه السلام نقل است که فرمود: کسب حرام، پیامدش در اولاد انسان آشکار می شود.[11]

5- عدم استجابت دعا

از طریق خاصّه (شیعه) از اهل بیت علیه السلام روایت شده است: از جمله مواعظی که خداوند به عیسی بن مریم علیه السلام فرمود، این است: ای عیسی! به ستمگران بنی اسرائیل بگو: از کسب های حرام دست باز دارید و در برابر دشنام گویی ناشنوا باشید و با دل به سوی من رو آورید، چه من خواهان صورت ظاهر شما نیستم. ای عیسی! به ستمگران بنی اسرائیل بگو: در حالی که شما اموال حرام را در آغوش دارید و بت ها را در خانه هایتان نگه می دارید، مرا نخوانید؛ زیرا من سوگند خورده ام که هر کس از شما مرا بخواند، اجابتش کنم و اجابت خود را نسبت به آنها لعنت برای آنان قرار دهم تا متفرّق و پراکنده شوند.[12]

6- رشد رذایل اخلاقی

 علم و حكمت زاید از لقمۀ حلال     عشق و رِقَّت آید از لقمۀ حلال

چون ز لقمه تو حسد بینی و دام      جهل و غفلت زاید، آن را دان حرام[13]

باید دانست که همه ی این موارد از آثار کسب حرام است که با تأثیر در افراد و به تباهی کشیدن فرد سبب عاقبت به شر شدن و دور شدن از سعادت می شود.