معرفت

خانواده از دیدگاه قرآن

قرآن در تعریف خانواده می فرماید: «وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ ْ أَزْواجاً لِتَسْكُنُوا إِلَيْها»؛[1] و از نشانه‏هاى او اينكه از [نوع‏] خودتان همسرانى براى شما آفريد تا بدانها آرام گيريد.

قرآن خانواده را از آیات انفسی خود می داند.

آیات خداوند بر دو قسم هستند: آیات انفسی و آیات آفاقی

معنای آیات انفسی و آفاقی 

شناخت خداوند از راه خودشناسی و معرفت نفس را آیات انفسی و شناخت خداوند از راه نشانه هایی که در وجود من و شما و جهان طبیعت است آیات آفاقی گویند؛ مثلاً ریزش برگ درختان در فصل پاییز و تغییر و تحولات عالم، همگی از آیات آفاقی خداوند هستند و تفکر در مورد آن که همین برگ تا دو ماه قبل سبز و شاداب بود و الان چگونه زرد شده است به ما این پیام را می دهد که: «كُلُّ مَنْ عَلَيْها فان* وَ يَبْقى‏ وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ»؛ [2] هر چه بر [زمين‏] است فانى ‏شونده می باشد * و ذاتِ باشكوه و ارجمند پروردگارت باقى خواهد ماند.

از متحول شدن عالم طبیعت در ظرفِ مدت کوتاهی پی می بریم که این عالم به خود وابسته نیست؛ بلکه به یک قدرت نامتناهی دیگری وابسته است و این از آیات انفسی خداست.

آیات انفسی و آفاقی در نزد عارف لحظه به لحظه او را تحریک و تقویت می کند.

تمثیل مولوی در تبیین آیات آفاقی و انفسی

مولوی در این زمینه تمثیل زیبایی دارد و می گوید: وقتی می خواهند به طوطی سخن گفتن را بیاموزند، ابتدا در مقابل او آئینه ای قرار می دهند، سپس مربی به پشت آئینه رفته و کلماتی را تکرار می کند. طوطی با شنیدن آن کلمات چون تصویر خود را در آئینه می بیند، فکر می کند که آن تصویر با او سخن می گوید، لذا طوطی هم از آن صدا تقلید کرده و کم کم سخن گفتن را می آموزد.

کلام امام صادق(ع) در مورد آیات آفاقی و انفسی

امام صادق علیه السلام به عبدالله بن نجاشی فرمود: در میان ما کسانی هستند که صدای غیب را می شنوند و قلبشان همه چیز را می بیند و با ملائکه مصافحه می کنند. نجاشی پرسید: یعنی واقعاً الان چنین کسانی وجود دارند؟ حضرت فرمود: بله. راوی بار دوم و سوم همین سوال را تکرار کرد که آیا هم اکنون کسانی را داریم که با ملائکه مصافحه کنند؟

امام (ع) فرمودند: بله. بعد قسم یاد کردند که والله! یا بن نجاشی هم اکنون ما چنین افرادی را داریم.[3]

پس آیات انفسی و آفاقی همیشه وجود دارد. در زمان ما هم چنین کسانی بودند و هستند که می توانند از درونِ انسان خبر دهند.[4]

هر چه عقل اندر پس آیینه تلقین می کند *** آن همان معنی به صورت در زبان می آورد

بنابراین خانواده در دیدگاه عارف از آیات انفسی خداوند است و انسان عارف نشانه های عظمت خداوند را در وجود اهل منزل می بیند، چنانکه  قرآن کریم در این زمینه می فرماید:

«وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً لِتَسْكُنُوا إِلَيْها»؛[5] و از نشانه‏هاى او اينكه از [نوع‏] خودتان همسرانى براى شما آفريد تا بدانها آرام گيريد.

اما بعضی، خانواده را تفریح محض و یا صرف تمایلات درونی و حسب و نسب و فخر فروشی  می بینند؛ ولی عارف در اندیشه خود، خانواده را آیات انفسی می بیند.

مرحوم ملکی تبریزی خطاب به خانواده ها می گوید: زن و شوهر باید احترام یکدیگر را حفظ کنند؛ چون هر دو از آیات انفسی خداوند هستند و هیچ کدام حق بی احترامی به دیگری را ندارند؛ زیرا فرهنگ غنی اسلام زن و مرد را از آیات انفسی خدا می داند و جسارت مرد و زن را به یکدیگر اجازه نمی دهد.

در مقابل عقل انسان پرده­ای نصب شده که به پرده شرک و ناباوری مشهور است؛ اگر این پرده ناباوری و شرک را کنار می گذاشتیم، آیات انفسی خداوند را درک می کردیم و در ما اثر می گذاشت.